Bài 03: Người chơi không phải trò chơi
InnerWay Unit – Giải pháp thoát khổ
Công ty ABECE có anh Nam — người tử tế nhất phòng. Đi làm đúng giờ, giúp đồng nghiệp, không nói xấu ai.
Nhưng phòng anh có KPI cá nhân. Ai bán nhiều, thưởng cao. Ai giúp người khác, mất thời gian, doanh số giảm.
Tháng đầu, Nam giúp chị Lan làm báo cáo. Chị Lan được khen. Nam bị trừ điểm.
Tháng hai, Nam giúp anh Hùng gặp khách. Anh Hùng ký được hợp đồng. Nam mất khách của mình.
Tháng ba, Nam không giúp ai nữa. Anh tập trung bán hàng. Doanh số tăng vọt. Sếp khen: “Nam tiến bộ vượt bậc!”
Nhưng đồng nghiệp bắt đầu xa lánh. “Nam ích kỷ quá.” “Trước đây tử tế, giờ thay đổi rồi.”
Nam ngồi một mình cuối ngày. Anh không hiểu: “Mình tử tế thì bị phạt. Mình ích kỷ thì được thưởng. Vậy rốt cuộc mình là người tốt hay người xấu?”
Không ai trả lời. Vì câu hỏi sai.
Khổ đầu tiên: Tưởng mình là người xấu khi làm điều xấu. Không — có thể chỉ là hệ thống đang thưởng cho hành vi xấu.
Khổ thứ hai: Tưởng người khác xấu khi họ làm điều xấu. Không — có thể họ chỉ đang phản ứng với hệ thống.
Giải pháp:
-
Tách người chơi khỏi trò chơi — Đừng nhầm con người với hệ thống. Một người tử tế trong hệ thống tồi có thể tạo ra kết quả tồi. Một người tầm thường trong hệ thống tốt có thể tạo ra kết quả tốt.
-
Nhìn hệ thống, không chỉ nhìn người — Khi thấy ai làm điều xấu, hỏi: Hệ thống đang thưởng cho hành vi gì? Trừng phạt hành vi gì?
-
Đừng tự phán xét mình — Nếu bạn làm điều xấu trong hệ thống tồi, đó không phải là bản chất của bạn. Đó là hệ thống. Muốn thay đổi hành vi, hãy thay đổi cấu trúc thưởng–phạt trước khi thay đổi con người.
Thoát khổ không phải là trở thành “người tốt” trong hệ thống tồi. Mà là thấy rõ hệ thống — và chọn: thay đổi nó, rời khỏi nó, hoặc thiết kế hệ thống mới.
Khi thấy hệ thống, mình không còn tự trách. Mình trở thành người kiến tạo.
…..
Nếu bài viết này mang lại giá trị, bạn có thể tùy thuận đóng góp để cùng gìn giữ, phát triển và lan tỏa Con Đường Trí Tuệ đến cộng đồng.
