GH 1104 – LÝ TRÍ VÀ CẢM XÚC

Con người thường rất sáng suốt khi nói về vấn đề của người khác, nhưng khi chính mình gặp vấn đề, cảm xúc/bản năng thường đi trước lý trí.

Khi đứng ngoài sự việc, ta dễ nhìn thấy nguyên nhân, hậu quả và cách giải quyết. Nhưng khi lợi ích, danh dự, tình cảm, nỗi sợ hoặc mong cầu của chính mình bị chạm đến, khả năng phán đoán có thể thay đổi.

Ta có thể khuyên người khác bình tĩnh, nhưng chính mình lại nóng giận.
Ta có thể khuyên người khác buông bỏ, nhưng chính mình lại chấp giữ.
Ta có thể khuyên người khác nhìn sự thật, nhưng chính mình lại nhìn sự việc qua cảm xúc.

Bởi vậy, điều khó không phải là biết điều đúng, mà là giữ được điều đúng khi chính mình đang ở trong vấn đề.

Khi một sự việc xảy ra, hãy tách thành ba phần:

Sự kiện – Diễn giải – Cảm xúc.

Sự kiện là điều thực sự xảy ra.
Diễn giải là ý nghĩa mà tâm trí gán cho sự kiện.
Cảm xúc là phản ứng phát sinh từ cách ta nhìn sự việc.

Đừng vội hành động khi cảm xúc đang mạnh.

Hãy Dừng – Thấy – Tách – Xét – Chọn – Làm.

Dừng lại để không phản ứng theo quán tính.
Thấy cảm xúc đang xuất hiện.
Tách sự thật khỏi suy diễn.
Xét điều mình đang sợ và điều mình đang mong cầu.
Chọn hành động dựa trên sự sáng suốt.
Sau cùng mới hành động.

Cảm xúc không phải kẻ thù của lý trí. Cảm xúc là tín hiệu; lý trí là người soi sáng tín hiệu ấy.

Người thiếu tỉnh thức thường để cảm xúc quyết định rồi dùng lý trí để biện minh.

Người có trí tuệ nhìn thấy cảm xúc, hiểu nguyên nhân, rồi mới để lý trí lựa chọn hành động.

Và tầng cao hơn nữa là nhận ra:

Cảm xúc đang xảy ra trong ta, nhưng ta không nhất thiết phải trở thành cảm xúc đó.

Thấy trước khi hành động.
Đó là một bước quan trọng từ phản ứng đến tỉnh thức, từ bản năng đến trí tuệ.

….

Nếu bài viết này mang lại giá trị, bạn có thể tùy thuận đóng góp để cùng gìn giữ, phát triển và lan tỏa Con Đường Trí Tuệ đến cộng đồng.