CÁI KHÔNG SINH RA CÁI CÓ
Cốc thần bất tử, thị vị huyền tẫn.
Huyền tẫn chi môn, thị vị thiên địa căn.
Miên miên nhược tồn, dụng chi bất cần.
Có những thứ trong đời, càng nhìn kỹ càng thấy lạ.
Cái ta nhìn thấy thường chỉ là phần nổi.
Một con người thành đạt, ta thấy thành tựu.
Một doanh nghiệp lớn mạnh, ta thấy kết quả.
Một người sáng suốt, ta thấy quyết định đúng.
Nhưng phía sau tất cả những điều ấy thường có một thứ rất khó nhìn thấy:
Khoảng trống.
Khoảng trống để suy nghĩ.
Khoảng trống để quan sát.
Khoảng trống để lắng nghe.
Khoảng trống để một điều mới xuất hiện.
Người trẻ thường sợ khoảng trống nên tìm cách lấp đầy nó.
Có thời gian liền tìm việc để làm.
Có im lặng liền tìm lời để nói.
Có điều chưa biết liền vội tìm một câu trả lời.
Có thất bại liền muốn chứng minh mình đúng.
Nhưng càng đi qua nhiều năm tháng, con người càng nhận ra:
Không phải khoảng trống nào cũng cần được lấp đầy.
Có những khoảng trống chính là nơi trí tuệ bắt đầu.
Cái bình quý ở phần rỗng
Một chiếc bình được tạo nên bởi đất, nhưng công dụng của nó lại nằm ở phần không có đất.
Một căn phòng có giá trị không chỉ vì những gì được đặt vào đó, mà còn vì phần không gian còn lại.
Một người có trí cũng vậy.
Không phải người biết nhiều nhất luôn nhìn thấy nhiều nhất.
Đôi khi người nhìn thấy sâu hơn lại là người biết để lại một khoảng trống trong tâm trí mình.
Khi chưa vội kết luận, ta còn cơ hội nhìn thêm.
Khi chưa vội phán xét, ta còn cơ hội hiểu thêm.
Khi dám nói “ta chưa biết”, cánh cửa của cái biết mới mở ra.
Hư nhi năng dung, tĩnh nhi năng minh.
Rỗng thì dung chứa được; tĩnh thì sáng rõ được.
Cái gốc thường không có hình
Ta thường hỏi:
“Điều gì đã xảy ra?”
Nhưng đó mới chỉ là nhìn vào ngọn.
Người từng trải thường hỏi thêm:
“Điều gì đã khiến nó xảy ra?”
Một người nóng giận không chỉ có cơn giận.
Phía sau có thể là tổn thương.
Một người tham lam không chỉ có lòng tham.
Phía sau có thể là nỗi sợ thiếu thốn.
Một doanh nghiệp thất bại không chỉ vì một quyết định sai.
Phía sau có thể là cả một chuỗi nhận thức sai, lựa chọn sai và thời điểm sai.
Nhìn thấy sự việc là một tầng.
Nhìn thấy nguyên nhân phía sau sự việc là một tầng khác.
Và nhìn thấy quy luật khiến nguyên nhân ấy lặp lại mới là tầng sâu.
Kiến tướng nhi cầu bản, quan quả nhi truy nhân.
Thấy hình thì tìm gốc; thấy quả thì truy nguyên nhân.
Đời sống thay đổi rất nhiều khi con người thôi chỉ nhìn vào cái đang xảy ra, mà bắt đầu nhìn vào cái đang làm cho nó xảy ra.
Sức mạnh không phải lúc nào cũng ồn ào
Có những thứ càng mạnh càng ít phô bày.
Nước không tranh mà đi được rất xa.
Hạt giống nằm im trong đất nhưng bên trong đang diễn ra cả một quá trình sinh trưởng.
Một người thật sự có nội lực không cần liên tục chứng minh mình mạnh.
Một người thật sự hiểu biết không cần nói về sự hiểu biết của mình trong mọi lúc.
Một tổ chức có nền tảng vững không cần dùng tiếng ồn để chứng minh sức mạnh.
Miên miên nhược tồn.
Không ồn ào mà liên tục tồn tại.
Đó là một dạng sức mạnh rất khác:
Sức mạnh của sự bền bỉ.
Một ngày không tạo nên một đời.
Một quyết định không tạo nên một con người.
Nhưng những điều nhỏ được lặp lại đủ lâu sẽ âm thầm tạo nên số phận.
Dùng mà không cạn
Có tài sản càng dùng càng mất.
Nhưng có những tài sản càng dùng càng sinh.
Tri thức là một trong số đó.
Một người biết một điều và giữ riêng, giá trị chỉ nằm trong một người.
Một người đem điều mình biết truyền lại cho người khác, giá trị bắt đầu lan rộng.
Người thầy không nghèo đi vì học trò biết thêm.
Người có kinh nghiệm không mất kinh nghiệm vì chia sẻ.
Một ý tưởng tốt không nhỏ đi khi được nhân rộng.
Trái lại, khi được sử dụng đúng cách, nó có thể sinh ra những giá trị mới mà ban đầu chính người tạo ra nó cũng chưa nhìn thấy.
Đó chính là chiều sâu của:
Dụng chi bất cần.
Dùng mà không cạn.
Con người nhìn thấy không phải là một “cái gì” bí hiểm ở bên ngoài.
Mà là một nguyên lý rất gần:
Đừng chỉ nhìn cái có hình.
Hãy nhìn cái đang tạo ra hình.
Đừng chỉ nhìn thành công.
Hãy nhìn những năm tháng âm thầm phía sau nó.
Đừng chỉ nhìn một con người hôm nay.
Hãy nhìn những lựa chọn đã tạo nên con người ấy.
Đừng chỉ nhìn kết quả.
Hãy nhìn cả quá trình.
Và quan trọng hơn:
Đừng để tâm trí mình đầy đến mức không còn chỗ cho sự thật đi vào.
Có những lúc tiến lên là cần thiết.
Nhưng cũng có những lúc lùi lại một bước mới nhìn thấy con đường.
Có những lúc nói là cần thiết.
Nhưng cũng có những lúc im lặng mới nghe được điều đang thực sự diễn ra.
Có những lúc phải hành động.
Nhưng cũng có những lúc không hành động vội chính là một hành động có trí.
Ứng dụng vào đời sống
Khi gặp một vấn đề, hãy thử dừng lại trước khi phản ứng.
Đừng hỏi ngay:
“Tôi phải làm gì?”
Hãy hỏi:
“Tôi đang thực sự nhìn thấy điều gì?”
Sau đó:
“Điều gì đang diễn ra phía sau điều tôi nhìn thấy?”
Rồi:
“Nếu tôi không vội can thiệp, điều gì có thể tự bộc lộ?”
Chỉ vài giây tĩnh lại đôi khi có thể tránh được một quyết định phải trả giá nhiều năm.
Một khoảng lặng có thể tránh một lời nói làm tổn thương.
Một lần quan sát kỹ có thể nhìn thấy một nguyên nhân mà hàng trăm lời khuyên không nhìn thấy.
Đó là lúc khoảng trống biến thành năng lực nhận thức.
Lời kết
Người càng đi xa thường càng hiểu rằng:
Không phải cái gì nhiều hơn cũng tốt hơn.
Nhiều thông tin chưa chắc nhiều trí tuệ.
Nhiều lời nói chưa chắc nhiều hiểu biết.
Nhiều quyền lực chưa chắc nhiều năng lực.
Nhiều tài sản chưa chắc nhiều tự do.
Đôi khi, điều cần làm không phải là thêm vào.
Mà là bớt đi những thứ đang che khuất cái thật.
Bớt định kiến để thấy người.
Bớt dục vọng để thấy việc.
Bớt sợ hãi để thấy cơ hội.
Bớt tiếng ồn để nghe chính mình.
Và bớt cái “ta đã biết” để còn khả năng nhận ra điều mình chưa từng biết.
Cốc thần bất tử.
Cái rỗng không phải là trống không.
Cái rỗng là nơi cái mới có thể sinh ra.
Hư nhi năng dung, tĩnh nhi năng quan; kiến bản tri nguyên, dụng chi bất cùng.
Rỗng thì dung chứa, tĩnh thì quan sát; thấy được gốc, hiểu được nguồn, thì công dụng không cùng.
….
Nếu bài viết này mang lại giá trị, bạn có thể tùy thuận đóng góp để cùng gìn giữ, phát triển và lan tỏa Con Đường Trí Tuệ đến cộng đồng.
